Evde serum hizmeti, hekim tarafından planlanan bir serum tedavisinin hastanın kendi yatağında yapılmasını sağlar. Uygulamayı yapan hemşire işini bilse de, serumun saatler sürebilen akışı boyunca hastanın yanında genellikle hasta yakınları bulunur. Bu yüzden ailenin birkaç temel konuyu bilmesi, uygulamanın hem güvenli hem de sorunsuz geçmesinde önemli bir rol oynar.

Bu yazıda evde serum hizmeti alırken hasta yakınlarına yönelik dokuz pratik öneriyi bir araya getirdik. Öneriler, uygulamanın öncesini, sırasını ve sonrasını kapsıyor.

1. Hekim talimatını ve reçeteyi önceden hazırlayın

Evde serum uygulamasının ilk koşulu hekimin yazılı talimatıdır. Serumun türü ve miktarı, içine eklenecek ilaç varsa adı ve dozu, serumun kaç saatte verileceği ve tedavinin kaç gün süreceği bu talimatta yer almalıdır. Talimatın ve reçetenin ziyaretten önce hazır olması, hemşirenin uygulamayı doğru planlamasını sağlar ve gereksiz beklemeyi önler.

2. İlaçları doğru koşullarda saklayın

Serum ve ilaçlar eczaneden alındıktan sonra güneş görmeyen, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır. Buzdolabında saklanması gereken ilaçlarda soğuk zincir bozulmamalı, ilaçlar arabada ya da sıcak ortamlarda bekletilmemelidir. Son kullanma tarihi geçmiş, ambalajı hasar görmüş ya da görünümü değişmiş bir ilaç kullanılmamalıdır.

3. Hastayı uygulamaya hazırlayın

Serum uygulaması uzun sürebileceği için hastanın tuvalet ihtiyacını önceden gidermesi, rahat bir pozisyonda olması ve üzerinde rahat, kolları kolayca açılabilen giysiler bulunması önerilir. Uygulamanın yapılacağı yerin iyi aydınlatılmış olması ve serumun asılabileceği bir askı ya da güvenli bir nokta bulunması da işlemi kolaylaştırır.

4. Akış hızına dokunmayın

Hemşire serumun akış hızını, hekimin belirlediği sürede bitecek şekilde ayarlar. “Daha çabuk bitsin” diye akış hızının artırılması, bazı ilaçlarda ciddi yan etkilere ve özellikle kalp ya da böbrek hastalarında vücutta sıvı birikmesine yol açabilir. Serumun durduğunu ya da çok yavaş aktığını fark ederseniz ayara dokunmak yerine hemşireye bilgi verin.

5. Serum takılı kolu koruyun

Damar yolunun bulunduğu kolun aşırı bükülmesi, hortumun gerilmesi ya da hastanın altında kalması serumun akışını bozabilir veya kateterin yerinden çıkmasına neden olabilir. Hasta yatakta dönerken hortumun takılmamasına dikkat edilmeli, kol rahat bir pozisyonda desteklenmelidir. Huzursuz ya da bilinci bulanık hastalarda kateterin çekilmemesi için hasta yakınının yanında bulunması önemlidir.

6. Damar yolu bölgesini izleyin

Uygulama süresince damar yolunun bulunduğu bölge düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. Bölgede şişlik, sertlik, ağrı, soğukluk ya da kızarıklık, serumun damar dışına sızdığına veya damarın tahriş olduğuna işaret edebilir. Bu durumda serum klempi kapatılır ve hemşireye bilgi verilir.

7. Reaksiyon belirtilerini tanıyın

İlaç içeren serumlarda nadiren de olsa alerjik reaksiyon gelişebilir. Kaşıntı, kızarıklık, kurdeşen benzeri döküntü, baş dönmesi ve bulantı dikkat edilmesi gereken belirtilerdir. Nefes darlığı, dudaklarda ya da dilde şişlik, göğüste sıkışma hissi ise ağır reaksiyon belirtisidir; serum hemen durdurulur ve vakit kaybetmeden 112 aranır.

8. Kalp ve böbrek hastalarında ekstra dikkat

Kalp yetmezliği ya da ileri böbrek hastalığı olan kişilerde vücut fazla sıvıyı atmakta zorlanabilir. Bu hastalarda serum sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan nefes darlığı, yatarken nefes almakta zorlanma, öksürük ve bacaklarda şişlik önemlidir ve hekime bildirilmelidir. Bu hastalarda serumun miktarı ve hızı hekim tarafından özellikle dikkatle belirlenir.

9. Serum bittikten sonrasını planlayın

Serum bittiğinde damar yolu ya çıkarılır ya da birkaç gün sürecek tedavilerde yerinde bırakılabilir. Damar yolu çıkarıldıysa iğne yerine birkaç dakika bastırılır. Yerinde bırakıldıysa ıslatılmaması, çekilmemesi ve bölgedeki değişikliklerin takip edilmesi gerekir. Bir sonraki uygulamanın günü ve saati de bu aşamada netleştirilmelidir. Serum sonrasında hastanın idrar miktarının, iştahının ve genel halinin birkaç saat boyunca gözlenmesi de uygulamanın etkisini ve olası sorunları fark etmeyi kolaylaştırır.

Uygulamayı kaydetmek neden önemli

Her uygulamanın tarihi, başlama ve bitiş saati, uygulama sırasında yaşanan olaylar ve hastanın genel durumu bir deftere ya da takip çizelgesine yazılmalıdır. Bu kayıt, birden fazla günü kapsayan tedavilerde hem hemşirenin hem de hekimin tedavinin gidişatını değerlendirmesine yardımcı olur. Özellikle hastada bir değişiklik fark edildiğinde, bunun hangi gün ve hangi uygulamadan sonra başladığını bilmek değerlidir.

Hangi durumda serum evde yapılmamalı

Hastanın genel durumu hızla kötüleşiyorsa, yeni ortaya çıkmış ve nedeni bilinmeyen şikâyetler varsa ya da tedavi yakın izlem gerektiriyorsa serum uygulamasının evde yapılması uygun değildir. Bu durumlarda hekim değerlendirmesi önceliklidir. Evde serum hizmeti, tanısı konmuş ve tedavisi planlanmış, durumu stabil hastalar içindir.

Bağcılar’da evde serum hizmeti

Bağcılar’da hekim istemli evde serum hizmeti veren kuruluşlardan biri, Yıldıztepe’deki Bağcılar evde sağlık birimidir. Kurumun adres, telefon ve çalışma saati bilgileri aşağıda yer almaktadır.

Sonuç

Evde serum hizmetinin güvenli geçmesinde hasta yakınlarının rolü büyüktür. Hekim talimatının hazırlanması, ilaçların doğru saklanması, akış hızına dokunulmaması, damar yolu bölgesinin izlenmesi, reaksiyon belirtilerinin tanınması ve uygulamanın kaydedilmesi bu rolün temel parçalarıdır. Ağır reaksiyon belirtilerinde ise hiç beklemeden 112 aranmalıdır.